ҚАЗАҚ МӘДЕНИЕТІНДЕГІ ҚҰРБАНДЫҚ ШАЛУ: ТАРИХЫ ЖӘНЕ ҚАЗІРГІ ЗАМАНДАҒЫ ЖАЙЫ
DOI:
https://doi.org/10.54251/2522-4026.2026.29.01qazТүйінді сөздер:
қазақ халқының салт-дәстүрлері, діни салт-дәстүрлері, Құрбан айт, «тасаттық», Наурыз, қонақжайлылық, дәстүрлі мәдениет, дәстүрлі дүниетанымАннотация
Осы мақалада дәстүрлі және қазіргі заманғы мәдениеттің маңызды салт-дәстүрлері ретінде қазақ халқының дәстүрлі және қазіргі заманғы құрбандық шалу ғұрыптарына талдау жасалған. Зерттеудің авторы құрбандық тұжырымдамасы көптеген қазақ салт-жораларының негізгі тақырыбы («этос») болып табылатынына назар аударды. Құрбандық шалу ғұрыптары қазақ халқының дүниетанымында маңызды коммуникативтік рөл атқарады. Сондай коммуникациялық үрдісте негізгі жақтар ретінде әруақтар мен олардың тірі туыстары болып табылады.
Зерттеудің авторы дәстүрлі қазақ құрбандық шалу ғұрыптарын жіктеп, құрбандық дәстүрінің қансыз түріне – сүт өнімдерімен ұлықтауға, үй ошағына – отқа май құюға, «жеті шелпек» пісіруге, ағаштардың бұтақтарына ақ матаны байлауға, жылқының шашын (яғни вотивті заттарды), жыртыс таратуға негізгі назар аударды. Бұдан басқа, зерттеуші дәстүрлі және қазіргі заманғы қоғамдардың ритуалдану, діндарлық деңгейі мен әлеуметтік байланыстардың тұтастығы градациялардың негізінде сипаттамаларын ұсынды.
