СЫРДАРИЯНЫҢ ТӨМЕНГІ АҒЫСЫНДА ЖАЙЫЛМАЛЫ ЖӘНЕ СУАРМАЛЫ ЕГІНШІЛІКТІҢ ПАЙДА БОЛУ ТАРИХЫНАН
DOI:
https://doi.org/10.54251/2522-4026.2026.29.05qazТүйінді сөздер:
лиманды егіншілік, ирригация, Амудария, Сырдария, ежелгі қазақ тайпалары, арық, тоған, суаруүй, қангүй, қыпшақ, су пайдалануАннотация
Зерттеу Сырдария өзенінің төменгі ағысында ежелгі дәуірден қазіргі кезеңге дейінгі сағалық және суармалы егіншіліктің қалыптасуының тарихи кезеңдерін талдайды. Өңірдің ирригациялық мәдениетін қалыптастырудағы ежелгі түркі және қазақ тайпаларының-сақ, үйсін, қанғұй, оғыз және қыпшақ одақтарының рөліне ерекше назар аударылады. Археологиялық, ғылымитарихи және этнографиялық дереккөздер негізінде су шаруашылығы ұйымының жоғары деңгейін көрсететін агротехникалық әдістер мен терминологияның (арық, бөгет, тоған, жыра, қақ, суаруару,
суландыр) пайда болуы талданады. Тарихи және археологиялық зерттеулер көрсеткендей, қола және ерте темір дәуірінде Сырдария алқабының халқы аймақтың табиғи жағдайларына бейімделген қарабайыр егіншілік пен қарабайыр суару жүйелерін белсенді қолданған. Ирригациялық егіншілік Сырдарияның төменгі ағысындағы халықтың әлеуметтік-экономикалық және мәдени дамуының негізгі факторына айналды.
